[Kí sự đại học] Hồ Gươm


Nhân một chuyện um sùm…

Hà Nội, 20/01/2014 (bê từ FB sang)

credit ảnh: haivl.com

Cân nhắc mãi không biết nên viết gì cho stt Kí sự ĐH tiếp theo thì vớ được cái này, dự là hiện cũng gây ra không ít xôn xao, với cả SHB là chỗ chị mình làm, tính ra là cũng có tí liên quan.

1. Đọc những gì ban biên tập làm lịch của SHB lựa chọn đưa lên lịch. Chắc với nhiều người sẽ thấy nó rất LẠ nếu như không muốn nói nó khác hoàn toàn và có phần “xuyên tạc” những điều trước nay chúng ta vẫn biết.

2. Đây là bài tổng hợp của anh Trần Quang Đức (tác giả cuốn Ngàn năm áo mũ) xoay quanh những ghi chép khác về câu chuyện Lê Lợi – thanh kiếm – con rùa – và câu chuyện về cái tên Hồ Gươm/Hồ Hoàn Kiếm…

[Link – click để đọc]

Từ những vấn đề trên thì xin luyên thuyên vài dòng loằng ngoằng thế này.

1. Lần sau nếu có trích dẫn thì làm ơn ghi rõ nguồn để tránh những tranh cãi/hòn gạch/hòn đá… không đáng có. Nói như thầy mình thì việc trích dẫn có nguồn là một sự đảm bảo để nếu có bị chửi thì chỉ bị chửi là xử lý tài liệu, chọn tài liệu chưa thông minh, chưa chọn lọc, còn nội dung chẳng may có sai, có nhầm lẫn hay ấu trĩ thì người ta sẽ chửi thằng tác giả chứ không chửi thằng sử dụng :))

2. Đâu là sự thật trong số khá nhiều những ghi chép về Hồ Hoàn Kiếm?

Đây là một câu hỏi mình cho là khó vì:

-Đây không phải là những ghi chép giống như những ghi chép của những tài liệu sử quan phương như Đại Việt sử ký toàn thư, Lịch triều hiến chương loại chí, Khâm định Việt sử

-Người tiến hành ghi chép không cùng thời với nhân vật được nói đến. Chủ thể ghi chép lại những gì mình nghe được, đọc được trong xã hội nơi họ đang sống. Dễ thấy các tác giả có sử dụng những từ như “tương truyền”… Nói cách khác đó là một dạng lời đồn có từ lâu đời, người này đồn người kia.

-Câu chuyện xoay quanh Lê Lợi (Thái Tổ Cao Hoàng đế) – thanh kiếm – rùa – hồ Thủy Quân/Lục Thủy (về sau mới có tên là Hoàn Kiếm, Tả Vọng, Hữu Vọng v…v…) là sự tích, truyền thuyết. Đã là sự tích, truyền thuyết thì luôn chứa 1 phần nào đó của sự thật + kha khá những thủ pháp mỹ lệ hóa, những yếu tố hoang đường kì ảo + những ý nghĩa mà người đương thời, người đời sau gán vào để chuyển tải một thông điệp gì, một mục đích gì của cá nhân họ.

-Nếu đã như vậy thì việc tranh cãi đâu mới là đúng sử hay hoang mang việc những điều trước nay ta biết chẳng nhẽ là sai nó hơi… “Sử” nhìn dưới góc độ của dân học triết như isis có 2 dạng:

+Lịch sử tự nó: tức là cái đã diễn ra, thực sự đã diễn ra như việc 1 ngày hôm nay chúng ta làm gì thì khi sang đến ngày mai, hôm nay sẽ trở thành lịch sử.

+Lịch sử được ghi chép lại: Cái này là cái lưu truyền đến tận về sau dưới nhiều hình thức khác nhau. Đã là “được ghi lại” thì phải có chủ thể ghi lại tức con người. Đã có con người thì không thể tránh được chủ quan, vấn đề là ít/nhiều mà thôi. Chủ quan ở đây không nên chỉ được hiểu là những đánh giá mang tính cá nhân, cảm tính hay bị chế định, giới hạn bởi phong cách, đặc điểm tư duy, hệ giá trị đương thời… Chủ quan ở đây nắm ở ngay việc người ta chọn ghi chép cái gì trong ngồn ngộn những sự kiện. Và dù có “khách quan” đến mấy thì các sử gia, những người ghi chép luôn rất thích có những “bình”, “luận”, “nhận xét”, “chua thêm” vào.

3. Quay lại với câu chuyện Hồ Gươm:

Thực tế là thông tin SHB đưa vào lịch không sai (trừ một số chỗ có cách diễn đạt hơi củ chuối), nó bị cái KHÁC với những gì số đông găm trong đầu. Như đã nói ở trên về tính đa dạng của các ghi chép, về cái gọi là tam sao thất bản, nhiều dị bản, lời đồn 1 đồn 10, 10 đồn trăm thì hỏi sự thật đâu rất khó. Isis tạm cho là chỉ có mấy cái sau (có vẻ) là thật: Lê Lợi có đánh rơi kiếm, có rùa nổi, về sau người ta liên kết ngần ấy những sự việc vào, thêm mắm dặm muối nữa thế là thành cái tên Hồ Hoàn Kiếm cùng kha khá những dị bản về chuyện tại sao cái hồ này lại đổi tên như vậy.

Sự việc ban đầu có thể rất đơn giản, đơn giản đến mức hơi bị thường như thế nhưng trong lịch sử VN nói chung, nhưng câu chuyện có thật gắn với danh nhân (mà ở đây là vua) thường có xu hướng được huyền thoại hóa. Sự huyền thoại hóa lịch sử này có nhiều lý do: có thể bản thân ông vua đó muốn tự nâng mình lên, chứng minh mình thực sự là chân mệnh thiên tử, có những điều kì lạ, hơn người hơn đời –> có như vậy mới thu hút được sự trung thành của dân chúng. Sự huyền thoại hóa, mỹ lệ hóa, thần bí hóa đó có thể là do người đương thời, người đời sau vì ngưỡng mộ mà tô vẽ thêm vào. Những chuyện kiểu đó không có tên tác giả, cứ trôi nổi, ăn sâu bén rễ vào đời sống tinh thần của dân gian, dần dần được cộng đồng cùng đồng thuận và trở thành giá trị tinh thần của cộng đồng. Thế nên luôn diễn ra sự bổ sung, loại bỏ, chồng nhiều lớp ý nghĩa lên những sự thật nguyên thủy. Đó chính là cách văn hóa dân gian tồn tại và chúng ta – những người đang sống – cũng là một phần của cái dân gian đó khi chọn tin cái gì, sửa cái gì và truyền lại cái gì cho đời sau.

Thế nên cứ tin vào những bài học ở trường phổ thông về việc vua đánh giặc xong, đất nước thái bình thì trả gươm thần lại, biểu thị tinh thần yêu chuộng hòa bình vân vân và mây mây cũng chẳng có gì là sai. Có điều cũng nên biết cả những ghi chép xa xưa hơn để nhìn câu chuyện một cách đa diện, tránh việc gán cho nó những ý nghĩa chả liên quan hay tung hô thái quá. Cơ mà rõ ràng ở đây có một mâu thuẫn mà Xịt đã từng lảm nhảm trong những stt trước: giữa cái nguyên bản và những giá trị tích hợp, được khoác thêm, vẽ thêm thời sau có một khoảng cách nhất định, cái nào chấp nhận được, cái nào không chấp nhận được là một vấn đề hết sức phức tạp. Nếu chấp nhận được thì là làm giàu cho cái nguyên thủy, còn nếu không chấp nhận được thì sẽ rơi vào tình trạng tự huyễn hoặc nhau trong những giá trị mà nó không có.

4. Lảm nhảm ra ngoài vấn đề chính:

Việc đóng đinh và chỉ cung cấp 1 cách nhìn làm người ta dễ nhảy chồm chồm lên khi thấy cái gì đó KHÁC với thói quen, cái vẫn được tin. Cũng như mình học triết vậy, các thầy, đặc biệt là các thầy của bộ môn lịch sử Triết học phương Tây đã nói đi nói lại RẤT nhiều lần rằng: khi quá nâng chủ nghĩa Marx lên, coi đó là khoa học nhất, là chân lý tuyệt đối nọ kia sẽ dẫn đến suy nghĩ rằng: những trào lưu khác tức là không khoa học bằng, đã không khoa học bằng thì có cần học nữa không. Trong khi thực tế là đứng ở những lập trường khác nhau sẽ thấy những mặt khác nhau của cùng 1 đối tượng.

Rõ ràng là giáo dục hiện nay không có tính định hướng, không cho học sinh, SV được chọn theo lập trường nào mà chỉ có 1 đáp án thôi, các em phải chọn cái đó, mà thế thì rõ ràng là thiển cận.

Có rất nhiều cái sai mà vì quá lâu rồi, nhiều người tin quá rồi thì nó sẽ thành cái đúng ví dụ như việc vì lời bài hát là: “Năm cửa ô đón mừng đoàn quân tiến về” làm người ta nghĩ HN xưa chỉ có 5 cửa ô. Và với cái note mình dẫn link ở trên, kéo xuống dưới sẽ đọc được kha khá những cái thú vị có liên quan đến Tháp Rùa :)). Khoan bàn đến việc đó có phải cái mả của ai không thì rõ ràng sự lựa chọn, sự yêu mến của nhiều thế hệ gán vào một cái tháp được xây trên Gò Rùa làm nên ý nghĩa của nó trong Hà Nội hiện đại. Và với mình, nó sẽ vẫn là trái tim hồng đáng yêu của người đẹp Hà Nội kiều diễm. Có chăng giờ câu chuyện về người đẹp sẽ có thêm vài phần thú vị hơn mà thôi.

5. Cuối cùng là: Thực ra mình có Tang thương ngẫu lục đấy, đã từng nhìn thấy phần ghi chép về Hoàn Kiếm hồ nhưng không đọc vì HỒN NHIÊN như con điên nghĩ chắc mọi thứ lại như những gì mình đã biết thôi. Thật là tội đáng muôn chết mà, làm nghiên cứu mà cứ chủ quan như thế thì có đáng oánh cho què tay không ;____; ??? May mà có lần này để từ rày về sau chừa đến già nhớ ;___;

One thought on “[Kí sự đại học] Hồ Gươm

  1. Ms67

    Thật ra ngay cả Lê Lợi ném gươm hay con rùa cũng đều không có thật. :)) Trên Hồng Đức bản đồ không có ghi hồ Gươm, chỉ là một nhánh sông Hồng cắt vào. Ở đây cũng có mấy người bàn rồi: http://www.webtretho.com/forum/f26/bii-neim-dai-vii-nghi-lyi-giaii-liich-sui-ngo-nghe-shb-noi-gi-1837099/ Trong đó, xác minh lại là Lam Sơn thực lục không có chép chuyện con rùa. Toàn bộ đều là hư cấu tưởng tượng.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s